Dieta wątrobowa - kiedy ją stosować i co można jeść?

Wątroba to prawdziwe „laboratorium” naszego organizmu, odpowiedzialne za wiele kluczowych funkcji, od oczyszczania krwi po metabolizm tłuszczów. Niestety, współczesny styl życia, pełen przetworzonej żywności i cukru, sprawia, że coraz częściej borykamy się z jej stłuszczeniem i stanami zapalnymi. Dobra wiadomość jest taka, że to jeden z niewielu organów o tak potężnych zdolnościach regeneracyjnych – potrzebuje tylko odpowiedniego wsparcia. Dieta wątrobowa to nie zestaw surowych wyrzeczeń, lecz smaczny i urozmaicony model żywienia, który potrafi zdziałać cuda. Dowiedz się, jak skomponować jadłospis, który odciąży Twoją wątrobę i przywróci Ci energię.

Czym jest dieta wątrobowa?

Dieta wątrobowa to nie jeden sztywny jadłospis, lecz zbiór zasad żywieniowych dopasowanych do konkretnych potrzeb pacjenta i stanu jego organu. W nowoczesnej dietetyce odchodzi się od restrykcyjnych, uniwersalnych szablonów na rzecz kompleksowej modyfikacji stylu życia.

Choć nie istnieje jedna „magiczna” dieta, która natychmiast uzdrowi wątrobę, odpowiednio skomponowana dieta wspiera regenerację hepatocytów (komórek wątroby) i odciąża je w codziennej pracy. 

W świetle współczesnych zaleceń dotyczących schorzeń wątroby (szczególnie niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby – NAFLD), tradycyjne podejścia z dietą lekkostrawną ewoluuje w stronę modelu śródziemnomorskiego, który kładzie nacisk na jakość składników i sposób ich przygotowania, a nie tylko na samą łatwość trawienia.

Dla kogo jest przeznaczona dieta wątrobowa?

Dietoterapia nie dotyczy już tylko osób nadużywających alkoholu. Dieta wątrobowa to fundament leczenia dla szerokiej grupy pacjentów zmagających się z chorobami wątroby i zaburzeniami metabolicznymi. Kto powinien ją rozważyć?

• Osoby ze stłuszczeniem wątroby (MAFLD/NAFLD): To obecnie najliczniejsza grupa. Dieta jest tu kluczowym elementem leczenia, ponieważ pomaga cofnąć zmiany tłuszczowe i zapobiega groźnemu włóknieniu narządu. Dowiedz się więcej o tym, dlaczego stłuszczenie wątroby to problem nie tylko osób pijących alkohol.
• Pacjenci z chorobami metabolicznymi: Dieta wspomagająca wątrobę jest niezbędna przy cukrzycy typu 2, insulinooporności, otyłości oraz nadciśnieniu. Wątroba to centrum metabolizmu – jej sprawność ułatwia kontrolę poziomu cukru i cholesterolu.
• Osoby z tzw. „nieotyłym” stłuszczeniem (Lean NAFLD): Nawet przy prawidłowym BMI (masie ciała) może dojść do stłuszczenia organów wewnętrznych. Tutaj kluczowa jest jakość jedzenia, a nie tylko kalorie.
• Pacjenci z zaawansowanymi schorzeniami: Dieta jest modyfikowana pod kątem osób z marskością wątroby (by zapobiegać niedożywieniu) oraz osób po toksycznych uszkodzeniach narządu.
• Dzieci i młodzież: Ze względu na styl życia, problem stłuszczenia coraz częściej dotyka najmłodszych, wymagając wprowadzenia zdrowych nawyków już od wczesnych lat.

Podsumowując, ten model żywienia jest przeznaczony dla każdego, kto chce poprawić wyniki badań krwi (np. próby wątrobowe ALT, AST, GGTP) oraz wesprzeć organizm w regeneracji.

Główne założenia diety wątrobowej

Współczesna dieta wątrobowa to coś więcej niż eliminacja ciężkich potraw. To kompleksowa strategia, która ma na celu regenerację organu. Ponieważ w wielu chorobach wątroby (jak niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby) nie ma dedykowanych leków, to właśnie Twoje talerze stają się głównym narzędziem terapii chorób wątroby.

Oto ogólne zasady, na których opiera się skuteczna regeneracja:

• Redukcja masy ciała (ale z głową): Jeśli zmagasz się z nadwagą, celem jest spadek 7–10% masy ciała. To "magiczna granica", po której wątroba zaczyna wyraźnie się regenerować. Pamiętaj jednak o tempie: optymalne to 0,5–1 kg na tydzień. Zbyt drastyczne głodówki mogą paradoksalnie pogorszyć stan organu.
• Złoty standard: Dieta Śródziemnomorska: To najlepiej przebadany model żywienia wspierający wątrobę. Opiera się na warzywach, strączkach, rybach i pełnoziarnistych produktach. Jej fundamentem jest oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia, bogata w cenne polifenole.
• Eliminacja cukru: Największym wrogiem wątroby nie jest tłuszcz sam w sobie, ale fruktoza i cukry dodane (obecne w kolorowych napojach i gotowych produktach). To one najszybciej zamieniają się w tłuszcz wątrobowy. 
• Moc czarnej kawy: Dobra wiadomość dla kawoszy! Regularne picie czarnej, niesłodzonej kawy wykazuje silne działanie ochronne i może hamować procesy włóknienia wątroby.
• Błonnik i mikrobiota: Twoje jelita i wątroba to naczynia połączone. Wysoka podaż błonnika wspiera bakterie jelitowe, co bezpośrednio wycisza stany zapalne w wątrobie. Więcej o tym, jak działają mechanizmy obronne organizmu, przeczytasz w artykule o tym, czym jest dieta przeciwzapalna.

Pamiętaj, że dieta najlepiej działa w duecie z ruchem. Aktywność fizyczna poprawia wrażliwość na insulinę, co jest kluczowe dla "odchudzenia" wątroby od wewnątrz.

Co jeść na diecie wątrobowej?

Dieta wątrobowa to przede wszystkim wysoka jakość produktów o działaniu przeciwzapalnym. Zamiast skupiać się na tym, czego nie wolno jeść przy chorej wątrobie, warto wypełnić talerz składnikami, które aktywnie wspierają regenerację komórek wątroby.

Oto Twoje zalecenia żywieniowe:

• Warzywa i owoce: Powinny stanowić fundament każdego posiłku. Wybieraj szczególnie warzywa liściaste (szpinak, jarmuż) oraz o niskim indeksie glikemicznym. Są one źródłem błonnika i polifenoli, które działają jak tarcza ochronna dla Twojej chorej wątroby.
• Zdrowe tłuszcze roślinne: Twoim największym sprzymierzeńcem jest oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia. Zawarte w niej związki fenolowe realnie zmniejszają stłuszczenie organu. Warto włączyć też orzechy włoskie, nasiona chia i oleje roślinne.
• Tłuste ryby morskie: Łosoś, makrela czy sardynki to źródło kwasów omega-3. Pomagają one wyciszać stany zapalne wewnątrz hepatocytów.
• Pełnoziarniste produkty zbożowe: Zamień jasne pieczywo na chleb żytni, a biały ryż na grube kasze (pęczak, gryczana) i płatki owsiane. Błonnik w nich zawarty dba o mikrobiotę jelitową, co bezpośrednio odciąża chorą wątrobę.
• Nasiona roślin strączkowych: Soczewica, ciecierzyca i fasola to doskonałe źródło białka roślinnego, które sprzyja poprawie profilu lipidowego krwi.
• Chudy nabiał i białe mięso: Wybieraj jogurty naturalne (źródło probiotyków) oraz drób (kurczak, indyk) zamiast ciężkiego mięsa czerwonego.
• Zioła i przyprawy: W Twojej kuchni nie powinno zabraknąć czosnku, kurkumy oraz karczocha. 

Pamiętaj, że kluczowa jest technika przygotowania potraw. Zamiast smażenia na głębokim tłuszczu, wybieraj gotowanie na parze, pieczenie w folii lub duszenie bez obsmażania. Tak przygotowane potrawy będą nie tylko zdrowe, ale i lekkie dla Twojego układu pokarmowego.

Produkty niewskazane na diecie wątrobowej

Wątroba to niezwykle wytrzymały organ, ale tzw. "dieta zachodnia" – pełna kalorii i chemii – to dla niej ogromne obciążenie. Aby skutecznie ją zregenerować, musisz wyeliminować składniki, które stymulują produkcję tłuszczu wewnątrz jej komórek.

Czego unikać w codziennym jadłospisie?

• Słodzone napoje i fruktoza przemysłowa: To najwięksi wrogowie Twojej wątroby. Syrop glukozowo-fruktozowy (obecny w napojach, jogurtach owocowych i gotowych sosach) zamienia się w tłuszcz wątrobowy. Słodycze i wyroby cukiernicze działają podobnie – to "puste kalorie", które napędzają stany zapalne.
• Czerwone i przetworzone mięso: Tłuste mięso wołowe, wieprzowe oraz tłuste wędliny, parówki i konserwy mięsne są silnie powiązane z ryzykiem stłuszczenia organu. Unikaj też smażenia – wysoka temperatura podczas obróbki mięsa tworzy związki toksyczne dla hepatocytów.
• Tłuszcze trans i nasycone: Znajdziesz je w fast foodach, twardych margarynach, smalcu i maśle. Powodują one, że wątroba staje się oporna na insulinę, co utrudnia jej regenerację.
• Żywność ultra-przetworzona: Gotowe dania do mikrofalówki, słone przekąski (chipsy, krakersy) i żywność o długim terminie przydatności są pełne sodu i konserwantów.
• Alkohol: Jeśli Twoja wątroba już teraz wykazuje cechy stłuszczenia lub zapalenia, najlepszym rozwiązaniem jest całkowita abstynencja. Nawet niewielkie ilości alkoholu mogą przyspieszyć proces włóknienia organu.

Podsumowując, dieta wątrobowa to rezygnacja z produktów, które promują stan zapalny. Jeśli chcesz wiedzieć więcej o tym, jak uniknąć najczęstszych pułapek żywieniowych, przeczytaj nasz tekst o tym, czego nie lubi wątroba.

Dieta wątrobowa – jadłospis

Dobrze zaplanowany jadłospis w diecie wątrobowej nie musi być nudny ani jałowy. Opierając się na zasadach diety śródziemnomorskiej, tworzymy menu, które jest smaczne, sycące i przede wszystkim lecznicze. Pamiętaj, że kluczem jest regularność (4–5 posiłków dziennie) oraz dbanie o jakość produktów.

Jeśli Twoim celem jest redukcja masy ciała, dąż do deficytu kalorycznego (ok. 500 kcal mniej niż wynosi Twoje zapotrzebowanie), co pozwoli Ci na bezpieczny spadek wagi.

Przykładowy jadłospis diety wątrobowej:

• Śniadanie: Owsianka na wodzie lub chudym mleku z garścią orzechów włoskich i borówkami (bogactwo antyoksydantów).
• II Śniadanie: Jogurt naturalny z nasionami chia i malinami.
• Obiad: Pieczony dorsz lub łosoś skropiony oliwą z oliwek, podany z kaszą pęczak i dużą porcją gotowanych brokułów lub szpinaku.
• Podwieczorek: Słupki marchewki i papryki z domowym hummusem.
• Kolacja: Sałatka z pieczonym indykiem, mieszanką sałat, pomidorkami i dressingiem na bazie oliwy oraz kurkumy.

Co pić w ciągu dnia?

Twoim głównym wyborem powinna być woda, ale dieta wątrobowa ma tu pewnego "asa w rękawie". Wysoce zalecane jest picie 3–4 filiżanek czarnej, niesłodzonej kawy dziennie – badania potwierdzają jej ochronny wpływ na komórki wątroby. Dobrym uzupełnieniem będzie również zielona herbata.

Pamiętaj, że każdy organizm jest inny. Jeśli cierpisz na schorzenia współistniejące, Twój jadłospis diety wątrobowej powinien zostać przygotowany indywidualnie. Warto wtedy skorzystać ze wsparcia dietetyka, który ułoży jadłospis wspierający regenerację całego organizmu.

Suplementacja w diecie wątrobowej

Choć podstawą regeneracji jest dieta wątrobowa, odpowiednio dobrana suplementacja może znacząco przyspieszyć ten proces. Nie istnieje jedna „cudowna tabletka”, ale nauka wskazuje na kilka substancji o udowodnionej skuteczności w walce ze stłuszczeniem i przewlekłym zapaleniem wątroby.

Co warto rozważyć pod okiem specjalisty?

• Witamina E: To jeden z najlepiej przebadanych antyoksydantów w kontekście stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH). Pomaga poprawić parametry enzymatyczne i chroni komórki przed uszkodzeniami.
• Kwasy Omega-3 (EPA i DHA): Znane ze swoich właściwości przeciwzapalnych. Pomagają redukować poziom trójglicerydów i zmniejszają ilość tłuszczu zgromadzonego w hepatocytach.
• Sylimaryna i Kurkumina: Wyciąg z ostropestu plamistego (sylimaryna) oraz aktywny składnik kurkumy to roślinni sprzymierzeńcy Twojej wątroby. Wspomagają one naturalne procesy detoksykacji i działają ochronnie. Jeśli interesują Cię naturalne metody, sprawdź, jakie zioła żółciopędne mogą wspomóc Twoje trawienie.
• Probiotyki i synbiotyki: Zdrowie wątroby zaczyna się w jelitach. Odpowiednie szczepy bakterii (np. Lactobacillus i Bifidobacterium) uszczelniają barierę jelitową, co ogranicza napływ toksyn do wątroby i wycisza stany zapalne.
• Witamina D: Jej niedobór jest bardzo częsty u pacjentów z problemami wątrobowymi. Wyrównanie poziomu tej witaminy wspiera gospodarkę cukrową i może hamować procesy włóknienia organu.
• Berberyna: Substancja o działaniu zbliżonym do niektórych leków przeciwcukrzycowych. Pomaga w redukcji masy ciała i poprawia profil lipidowy.

Pamiętaj, że suplementacja powinna być dobrana indywidualnie, szczególnie jeśli chorujesz na cukrzycę lub inne schorzenia przewlekłe. 

Jakie korzyści daje stosowanie diety wątrobowej?

Wprowadzenie zasad diety wątrobowej to jedna z najlepszych inwestycji w Twoje zdrowie. Wątroba ma niesamowite zdolności regeneracyjne, a odpowiednie żywienie daje jej narzędzia do "autonaprawy". Korzyści płynące z tego modelu żywienia wykraczają jednak daleko poza jeden organ.

Oto co zyskujesz, stosując się do zaleceń:

• Regeneracja wątroby: Odpowiednia dieta (zwłaszcza model śródziemnomorski) realnie zmniejsza ilość tłuszczu zgromadzonego w komórkach wątroby. Przy konsekwencji i spadku masy ciała powyżej 10%, możliwe jest nawet cofnięcie procesów włóknienia narządu.
• Lepsze wyniki badań: Regularne stosowanie diety skutkuje spadkiem poziomu enzymów wątrobowych (ALT, AST, GGTP) oraz poprawą profilu lipidowego – obniżeniem trójglicerydów i "złego" cholesterolu LDL.
• Stabilizacja poziomu cukru: Ograniczenie cukrów prostych to klucz do walki z insulinoopornością. Dzięki diecie Twoje ciało lepiej zarządza glukozą, co chroni Cię przed rozwojem cukrzycy typu 2 lub pomaga w jej leczeniu.
• Mniejszy obwód pasa: Dieta wątrobowa skutecznie uderza w tzw. otyłość trzewną (tłuszcz zgromadzony wokół narządów wewnętrznych), co przekłada się na lepszą sylwetkę i mniejsze ryzyko chorób serca.
• Ochrona serca i naczyń: Pacjenci z problemami wątrobowymi są bardziej narażeni na incydenty sercowo-naczyniowe. Model śródziemnomorski, bogaty w zdrowe tłuszcze, znacząco zmniejsza ryzyko zawału czy udaru.
• Poprawa odporności i nastroju: Dzięki wsparciu mikrobioty jelitowej przez błonnik, uszczelniasz barierę jelitową. To redukuje ogólnoustrojowy stan zapalny, co przekłada się na lepsze samopoczucie i więcej energii na co dzień.

Warto pamiętać, że stłuszczenie wątroby to sygnał alarmowy od organizmu. Odpowiednia reakcja w postaci diety może zatrzymać postęp choroby i przywrócić Ci pełnię sił.

Dieta wątrobowa a styl życia

Współczesna medycyna nie pozostawia złudzeń: dieta wątrobowa to nie tylko krótka zmiana w jadłospisie, ale element szerszej strategii dbania o siebie. Ponieważ na stłuszczenie wątroby nie ma jednego, uniwersalnego leku, to Twoje codzienne wybory – to, jak się ruszasz, śpisz i radzisz sobie ze stresem – stają się Twoją główną terapią.

Aktywność fizyczna

Sama dieta działa, ale w duecie z aktywnością fizyczną staje się potężną bronią. Regularny ruch:

• Przyspiesza spalanie tłuszczu.
• Poprawia wrażliwość na insulinę, co chroni przed cukrzycą.
• Pomaga uniknąć efektu jojo po zakończonej redukcji.

Dla osób prowadzących siedzący tryb życia każda forma ruchu – spacer, rower czy pływanie – jest na wagę złota.

Styl życia

Model śródziemnomorski, uznawany za „złoty standard”, to w rzeczywistości styl życia. Oprócz zdrowego talerza, obejmuje on:

• Higienę snu: Zła jakość i zbyt krótki sen sprzyjają odkładaniu tłuszczu.
• Redukcję stresu: Przewlekłe napięcie psychiczne i używki (palenie tytoniu, alkohol) to dodatkowe toksyny, z którymi Twój organ musi walczyć.
• Świadomość środowiskową: Wątroba nie lubi zanieczyszczeń, dlatego warto dbać o jakość powietrza i unikać żywności pełnej sztucznych konserwantów.

Jak wytrwać w zmianie?

Zamiast narzucać sobie drakońskie restrykcje, postaw na metodę małych kroków (SMART). Najskuteczniejsza dieta to taka, którą jesteś w stanie utrzymać przez lata, a nie tylko przez dwa tygodnie. Pamiętaj, że dieta lekkostrawna może być świetnym wstępem do trwałej zmiany nawyków, jeśli Twoja wątroba potrzebuje natychmiastowego odciążenia.

Najczęściej zadawane pytania o dietę wątrobową (FAQ)

Wokół regeneracji wątroby narosło wiele mitów. Poniżej zebraliśmy konkretne odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się w gabinetach dietetycznych, opierając je na aktualnych wytycznych medycznych.

Czego nie wolno jeść na chorą wątrobę?

Przede wszystkim należy wyeliminować żywność wysokoprzetworzoną, tłuszcze trans (np. fast food, twarde margaryny) oraz czerwone i przetworzone mięso. Kluczowe jest odstawienie napojów słodzonych syropem glukozowo-fruktozowym, który jest bezpośrednim "paliwem" dla stłuszczenia wątroby.

Który owoc pomaga oczyścić wątrobę?

Najlepszym wyborem są owoce jagodowe (borówki, jagody, żurawina) oraz granat. Dzięki ogromnej ilości polifenoli działają one przeciwzapalnie i chronią komórki wątroby przed uszkodzeniami. 

Co pić, żeby oczyścić wątrobę?

Twoim największym sprzymierzeńcem jest czarna, niesłodzona kawa – picie 3–4 filiżanek dziennie chroni przed włóknieniem narządu. Warto sięgać także po zieloną herbatę oraz dużą ilość czystej wody, która jest niezbędna do procesów detoksykacji.

Czy na diecie wątrobowej można jeść jajka?

Tak. Jajka mają neutralny wpływ na stłuszczenie wątroby i są ważnym elementem diety śródziemnomorskiej. Możesz je bezpiecznie włączyć do swojego jadłospisu, dbając jedynie o to, by nie towarzyszyły im ciężkie, tłuste sosy.

Jak najszybciej odtłuścić wątrobę?

Najskuteczniejszą drogą jest redukcja masy ciała o ok. 7–10% poprzez umiarkowany deficyt kaloryczny i ruch. Taki spadek wagi pozwala nie tylko "odchudzić" samą wątrobę, ale może nawet doprowadzić do cofnięcia zmian zapalnych.

Czy słodycze są szkodliwe dla wątroby?

Niestety tak. Nadmiar cukru i fruktozy ze słodyczy wątroba zamienia w tłuszcz. Ich regularne spożywanie to najprostsza droga do rozwoju insulinooporności i pogłębienia problemów z wątrobą.

Jak długo stosuje się dietę wątrobową?

Dieta wątrobowa nie powinna być traktowana jako chwilowa kuracja, lecz jako trwała zmiana stylu życia. Tylko długofalowe utrzymanie zdrowych nawyków chroni organ przed nawrotem stłuszczenia i pozwala cieszyć się zdrowiem przez lata.

Podsumowanie

Współczesna dieta wątrobowa to w rzeczywistości całościowa modyfikacja stylu życia, która opiera się na modelu śródziemnomorskim i dążeniu do optymalnej masy ciała. Jej głównym zadaniem jest redukcja stłuszczenia organu, wygaszenie stanów zapalnych oraz zapobieganie poważnym powikłaniom metabolicznym. Pamiętaj, że wątroba posiada niezwykłe zdolności regeneracyjne, o ile dostarczysz jej odpowiednich "narzędzi" w postaci wartościowego pożywienia. Konsekwencja w unikaniu cukrów prostych i dbałość o codzienną aktywność fizyczną to fundamenty sukcesu. Nie musisz jednak przechodzić przez tę zmianę samodzielnie. Jeśli potrzebujesz spersonalizowanego wsparcia, skonsultuj się z doświadczonym dietetykiem klinicznym, który pomoże Ci ułożyć jadłospis idealnie dopasowany do Twojego stanu zdrowia.

 

Źródła:

1. Kwanten, W J. “Diet and non-alcoholic fatty liver disease, a short narrative review.” Acta gastro-enterologica Belgica vol. 86,2 (2023): 306-310. doi:10.51821/86.2.11547
2. Rong, Li et al. “Advancements in the treatment of non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD).” Frontiers in endocrinology vol. 13 1087260. 16 Jan. 2023, doi:10.3389/fendo.2022.1087260
3. Quesada-Vázquez, Sergio et al. “Diet, Gut Microbiota and Non-Alcoholic Fatty Liver Disease: Three Parts of the Same Axis.” Cells vol. 9,1 176. 10 Jan. 2020, doi:10.3390/cells9010176
4. Berná, Genoveva, and Manuel Romero-Gomez. “The role of nutrition in non-alcoholic fatty liver disease: Pathophysiology and management.” Liver international : official journal of the International Association for the Study of the Liver vol. 40 Suppl 1 (2020): 102-108. doi:10.1111/liv.14360
5. Uluçay Kestane, Vahibe, and Murat Baş. “Efficacy of the Mediterranean Diet Containing Different Macronutrients on Non-Alcoholic Fatty Liver Disease.” Nutrients vol. 16,16 2699. 14 Aug. 2024, doi:10.3390/nu16162699
6. Zhu, Wei. “Effective roles of exercise and diet adherence in non-alcoholic fatty liver disease.” World journal of gastroenterology vol. 30,29 (2024): 3456-3460. doi:10.3748/wjg.v30.i29.3456
7. Sofi, Francesco, and Alessandro Casini. “Mediterranean diet and non-alcoholic fatty liver disease: new therapeutic option around the corner?.” World journal of gastroenterology vol. 20,23 (2014): 7339-46. doi:10.3748/wjg.v20.i23.7339
8. Semmler, Georg et al. “Eating, diet, and nutrition for the treatment of non-alcoholic fatty liver disease.” Clinical and molecular hepatology vol. 29,Suppl (2023): S244-S260. doi:10.3350/cmh.2022.0364
9. Montemayor, Sofía et al. “Dietary Patterns, Foods, and Nutrients to Ameliorate Non-Alcoholic Fatty Liver Disease: A Scoping Review.” Nutrients vol. 15,18 3987. 14 Sep. 2023, doi:10.3390/nu15183987
10. Sun, Jing et al. “Current strategies for nonalcoholic fatty liver disease treatment (Review).” International journal of molecular medicine vol. 54,4 (2024): 88. doi:10.3892/ijmm.2024.5412
11. Bischoff, Stephan C et al. “Guía Práctica ESPEN: nutrición clínica en las enfermedades del hígado” [ESPEN Practical Guideline: clinical nutrition in liver disease]. Nutricion hospitalaria vol. 39,2 (2022): 434-472. doi:10.20960/nh.03856
12. Rusu, E et al. “Medical nutrition therapy in non-alcoholic fatty liver disease--a review of literature.” Journal of medicine and life vol. 8,3 (2015): 258-62.
13. Kosmalski, Marcin et al. “Exploring the Impact of Nutrition on Non-Alcoholic Fatty Liver Disease Management: Unveiling the Roles of Various Foods, Food Components, and Compounds.” Nutrients vol. 15,13 2838. 22 Jun. 2023, doi:10.3390/nu15132838