Prawidłowy poziom glukozy we krwi jest jednym z kluczowych elementów warunkujących sprawne funkcjonowanie organizmu. Gdy mechanizmy regulujące gospodarkę węglowodanową przestają działać prawidłowo, dochodzi do zaburzeń, które mogą rozwijać się powoli i długo pozostawać niezauważone. Jednym z najczęstszych takich stanów jest hiperglikemia, czyli podwyższone stężenie glukozy we krwi. Choć często kojarzona jest wyłącznie z cukrzycą, w rzeczywistości może dotyczyć również osób bez rozpoznanej choroby metabolicznej. Zrozumienie jej mechanizmów, objawów i konsekwencji ma kluczowe znaczenie dla profilaktyki poważnych powikłań zdrowotnych.
Hiperglikemia to stan, w którym stężenie glukozy we krwi przekracza wartości uznawane za prawidłowe. U osób zdrowych prawidłowa glikemia na czczo wynosi 70–99 mg/dl. O stanie przedcukrzycowym mówimy w dwóch przypadkach: gdy glikemia na czczo wynosi 100–125 mg/dl (nieprawidłowa glikemia na czczo) lub gdy wynik w 2. godzinie testu OGTT mieści się w przedziale 140–199 mg/dl (nieprawidłowa tolerancja glukozy). Rozpoznanie cukrzycy następuje natomiast przy glikemii na czczo ≥126 mg/dl (w co najmniej dwóch pomiarach) lub gdy stężenie glukozy w 2. godzinie testu OGTT wynosi ≥200 mg/dl.
Glukoza jest niezbędnym paliwem energetycznym dla komórek, jednak jej nadmiar działa toksycznie. Przewlekła i/lub nieleczona hiperglikemia prowadzi do zaburzeń metabolicznych, które stopniowo uszkadzają naczynia krwionośne, nerwy oraz narządy miąższowe, takie jak nerki czy wątroba [3].
Czasem sama wiedza nie wystarczy.
Osiągnij swój cel z profesjonalnym wsparciem i spersonalizowaną dietą. Pomoże Ci w tym jeden ze 83 zweryfikowanych dietetyków na Kcalmar.com
U zdrowej osoby poziom glukozy regulowany jest przez precyzyjny system hormonalny, w którym kluczową rolę odgrywa insulina. Hormon ten umożliwia transport glukozy z krwi do wnętrza komórek, gromadzenie glikogenu w wątrobie i mięśniach, a także promowanie syntezy białek [4].
Do hiperglikemii dochodzi, gdy:
Długotrwale podwyższony poziom glukozy prowadzi do szeregu niekorzystnych procesów biochemicznych, takich jak nasilona glikacja białek, stres oksydacyjny oraz przewlekły stan zapalny. Zmiany te stopniowo uszkadzają naczynia krwionośne i nerwy, co leży u podstaw powikłań cukrzycowych [3,4].
Do najczęstszych przyczyn hiperglikemii należą:
Coraz więcej badań wskazuje również na rolę snu, rytmu dobowego oraz mikrobioty jelitowej w regulacji glikemii [6,7].
Objawy hiperglikemii mogą rozwijać się stopniowo i długo pozostawać niespecyficzne. Najczęściej obserwuje się:
Czasami chorzy narzekają na oddech o zapachu acetonu oraz pogłębione oddychanie, co może wskazywać na kwasicę ketonową. W wyniku zaburzeń metabolizmu węglowodanów pojawiają się nawracające infekcje i trudności w gojeniu ran, co świadczy o przewlekłej hiperglikemii.
Hiperglikemia nie jest stanem jednorodnym – może przybierać różne postacie w zależności od momentu pomiaru glukozy, przyczyny jej wzrostu oraz mechanizmów metabolicznych leżących u jej podłoża. Rozróżnienie poszczególnych typów hiperglikemii ma istotne znaczenie diagnostyczne i kliniczne, ponieważ pozwala lepiej ocenić ryzyko rozwoju cukrzycy, dobrać odpowiednie leczenie oraz zaplanować skuteczną profilaktykę powikłań.
Hiperglikemia na czczo występuje, gdy poziom glukozy we krwi po co najmniej 8 godzinach bez jedzenia przekracza wartości prawidłowe, czyli 99 mg/dl. Jest ona często pierwszym sygnałem zaburzeń gospodarki węglowodanowej, zwłaszcza insulinooporności i stanu przedcukrzycowego.
Mechanizm wiąże się głównie z nadmierną produkcją glukozy przez wątrobę w nocy oraz z osłabionym hamującym działaniem insuliny. Badania wskazują, że hiperglikemia na czczo jest silnie związana z ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2, zwłaszcza u osób z nadwagą i otyłością [11].
Hiperglikemia poposiłkowa występuje, gdy poziom glukozy po posiłku – najczęściej 1–2 godziny po jedzeniu – nadmiernie wzrasta. Co istotne, może ona pojawiać się nawet u osób z prawidłową glikemią na czczo, co sprawia, że bywa trudniejsza do wykrycia [12].
Ten typ hiperglikemii jest wynikiem opóźnionej lub niewystarczającej odpowiedzi komórek trzustki (wydzielających insulinę) na spożycie posiłku. W literaturze naukowej podkreśla się, że przewlekła hiperglikemia poposiłkowa odgrywa istotną rolę w rozwoju miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych, niezależnie od innych czynników ryzyka [12]. Z tego względu coraz częściej zwraca się uwagę na kontrolę glikemii po posiłkach, a nie wyłącznie na czczo.
Hiperglikemia stresowa występuje w odpowiedzi na silny stres fizyczny lub psychiczny, taki jak ciężka infekcja, uraz, operacja czy ostry stan chorobowy. W takich sytuacjach organizm wydziela zwiększone ilości hormonów stresu – kortyzolu, adrenaliny i glukagonu – które podnoszą poziom glukozy we krwi [15,16]
Zjawisko to ma charakter adaptacyjny i krótkotrwały, jednak u osób z istniejącymi zaburzeniami metabolicznymi może prowadzić do znacznego pogorszenia kontroli glikemii. Hiperglikemia stresowa jest szczególnie istotna w warunkach szpitalnych, gdzie wiąże się z gorszym rokowaniem i zwiększonym ryzykiem powikłań, nawet u pacjentów bez wcześniej rozpoznanej cukrzycy [15,16].
Hiperglikemia w ciąży najczęściej związana jest z cukrzycą ciążową, która rozwija się na skutek fizjologicznie zwiększonej insulinooporności w drugiej połowie ciąży. Hormony łożyskowe osłabiają działanie insuliny, co u części kobiet prowadzi do nadmiernego wzrostu glikemii [17].
Nieleczona hiperglikemia w ciąży zwiększa ryzyko powikłań położniczych, takich jak makrosomia płodu, poród przedwczesny czy nadciśnienie ciążowe. Dodatkowo zarówno matka, jak i dziecko są bardziej narażeni na rozwój cukrzycy typu 2 w przyszłości. Z tego względu rutynowe badania przesiewowe w kierunku zaburzeń glikemii stanowią obecnie standard opieki prenatalnej [17].
Warto również wspomnieć o hipoglikemii reaktywnej, która paradoksalnie wiąże się z wcześniejszym wystąpieniem hiperglikemii. Po spożyciu posiłku o wysokim indeksie glikemicznym poziom cukru gwałtownie rośnie (hiperglikemia), co zmusza trzustkę do wyrzutu zbyt dużej dawki insuliny. W efekcie, po 2–3 godzinach poziom cukru drastycznie spada poniżej normy, co pacjent odczuwa jako nagłe osłabienie, drżenie rąk i głód.
Rozpoznanie hiperglikemii opiera się na badaniach laboratoryjnych:
HbA1c pozwala ocenić średni poziom glukozy z ostatnich 8-12 tygodni i jest kluczowym narzędziem w ocenie przewlekłej hiperglikemii [1].
Stan podwyższonego poziomu glukozy wymaga zarówno interwencji dietetycznej, jak i w wielu przypadkach również wdrożenia farmakoterapii. Leczenie hiperglikemii zawsze powinno być dostosowane do jej przyczyny, stopnia nasilenia oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. W praktyce klinicznej kluczowe znaczenie ma rozróżnienie, czy podwyższony poziom glukozy ma charakter przejściowy, czy jest elementem przewlekłego zaburzenia metabolicznego, takiego jak cukrzyca lub stan przedcukrzycowy [18].
Podstawowe strategie leczenia obejmują:
Zaniechanie lub nieprawidłowe leczenie hiperglikemii prowadzi do poważnych komplikacji zdrowotnych takich jak np. neuropatia cukrzycowa, a także zaburzenia widzenia. Coraz większą rolę odgrywa także edukacja pacjenta oraz regularna samokontrola glikemii, które poprawiają skuteczność terapii i jej długoterminowe efekty.
Zmiana stylu życia stanowi fundament zarówno leczenia hiperglikemii, jak i działań ukierunkowanych na to, jak zapobiegać cukrzycy. Kluczową rolę odgrywa tutaj indywidualnie dobrana dieta, najlepiej opracowana we współpracy z dietetykiem klinicznym, który uwzględnia nie tylko wyniki badań, ale także tryb życia i choroby współistniejące [1].
Najczęściej rekomendowana jest dieta o niskim indeksie glikemicznym, oparta na:
Coraz więcej badań analizuje również rolę takich strategii jak post przerywany, który u części pacjentów może poprawiać wrażliwość na insulinę i ułatwiać kontrolę masy ciała. Należy jednak podkreślić, że nie jest to rozwiązanie uniwersalne i powinno być stosowane wyłącznie po konsultacji ze specjalistą, zwłaszcza u osób z zaburzeniami glikemii [20].
Równie istotne są:
Badania jednoznacznie wskazują, że kompleksowe podejście obejmujące dietę, ruch i edukację zdrowotną może znacząco obniżyć ryzyko progresji stanu przedcukrzycowego do cukrzycy typu 2 [1].
Nieleczona hiperglikemia prowadzi do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak:
Wzrost poziomu cukru we krwi można modulować, jednakże nie zawsze możliwe jest skuteczne zapobieganie rozwojowi cukrzycy, co może być wynikiem czynników genetycznych. Profilaktyka hiperglikemii (z jednoczesnym zmniejszeniem ryzyka przewlekłych powikłań cukrzycy) obejmuje:
Hiperglikemia jest objawem zaburzonej gospodarki węglowodanowej. Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna, w której hiperglikemia występuje na skutek defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Nie każda hiperglikemia oznacza cukrzycę, ale jest ważnym sygnałem ostrzegawczym [1].
Hiperglikemia budzi wiele pytań, zwłaszcza u osób, które dopiero otrzymały nieprawidłowe wyniki badań lub zauważyły niepokojące objawy. Poniżej zebrano odpowiedzi na najczęściej pojawiające się wątpliwości, oparte na aktualnej wiedzy medycznej i zaleceniach klinicznych. Mają one charakter informacyjny i pomagają lepiej zrozumieć mechanizmy oraz znaczenie podwyższonego poziomu cukru we krwi.
To stan, w którym poziom glukozy we krwi przekracza normę.
Hiperglikemia oznacza zbyt wysoko poziom cukru we krwi, a hipoglikemia – zbyt niski (niedocukrzenie).
To wzrost poziomu glukozy po jedzeniu, wskazujący na zaburzenia metabolizmu węglowodanów.
Za nieprawidłowy wynik na czczo uznaje się wartość powyżej 99 mg/dl.
Po objawach takich jak pragnienie, uczucie suchości skóry, przewlekłe zmęczenie, częste oddawanie moczu.
Nie, może być stanem przejściowym.
Poprzez dietę, ruch, leczenie farmakologiczne i kontrolę glikemii.
Hiperglikemia to sygnał ostrzegawczy, którego nie należy bagatelizować. Może być pierwszym objawem poważnych zaburzeń metabolicznych lub przejściową reakcją organizmu na określone czynniki. Wczesne rozpoznanie, odpowiednia diagnostyka i zmiana stylu życia pozwalają skutecznie ograniczyć ryzyko powikłań i poprawić długoterminowe rokowanie.
Opublikuj ten post
Hiperglikemia – co to jest? Przyczyny, objawy, rodzaje
Katarzyna Kolasa
Dietetyk
10 minut czytania
Dieta przed kolonoskopią – jak się przygotować do badania?
Monika Słowikowska
Dietetyk
8 minut czytania
Hormony tarczycy – jak działają i za co podpowiadają?
Monika Słowikowska
Dietetyk
14 minut czytania
Choroby autoimmunologiczne – czym są i jak je rozpoznać?
Monika Słowikowska
Dietetyk
14 minut czytania
Dieta lekkostrawna – kiedy ją stosować i co jeść?
Monika Słowikowska
Dietetyk
10 minut czytania
Otyłość brzuszna – jak z nią walczyć? Przyczyny i leczenie
Katarzyna Kolasa
Dietetyk
9 minut czytania
Stan przedcukrzycowy - co to jest? Objawy, diagnostyka, dieta
Katarzyna Kolasa
Dietetyk
8 minut czytania
Zatrzymanie wody w organizmie - przyczyny, objawy, dieta
Monika Słowikowska
Dietetyk
14 minut czytania
Dieta przy SIBO - co jeść, aby zredukować objawy?
Monika Słowikowska
Dietetyk
14 minut czytania
Hermax sp. z o.o.
Ul. Spokojna 2 lok. 1/1
20-074 Lublin
Pobierz aplikację
