• Kategorie
Maślan sodu – dysbioza, biegunka, zaparcia i więcej – kiedy i jak stosować suplementację maślanem sodu
Data publikacji: June 23, 2024

Maślan sodu jest dobrze znaną dietetykom cząsteczką, którą stosujemy w sytuacjach związanych z zaburzeniami funkcji przewodu pokarmowego, zwłaszcza jelita grubego.  Kwas masłowy to prosta w budowie cząsteczka krótkołańcuchowego kwasu tłuszczowego, zawierająca 4 atomy węgla, a maślan sodu jest solą sodową kwasu masłowego. Kwas masłowy jest produkowany w wyniku fermentacji bakteryjnej błonnika z pożywienia, a proces ten zachodzi w jelicie grubym z udziałem bakterii butyrogennych,  z m.in. rodzaju Clostridium spp., Eubacterium spp., Fusobacterium spp., Butyrivibrio spp., Roseburia spp. To właśnie fermentacja bakteryjna jest głównym źródłem kwasu masłowego w naszym organizmie, którego dobowa produkcja może wynosić nawet do 10 000 mg [1,2]. 

Najczęściej można spotkać się z zalecaniem stosowania maślanu sodu jako wsparcia żywieniowego w sytuacji występowania stanów zapalnych w jelicie, obserwowanych w przebiegu m.in. SIBO, IBS, nieswoistych stanów zapalnych jelit czy chorób takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohne’a czy choroba uchyłkowa jelit [3-7].  

Czy zastosowanie maślanu sodu w powyższych sytuacjach wyczerpuje udowodnione badaniami wskazania? Rozważając włączenie suplementacji maślanem sodu należy przede wszystkim wziąć pod uwagę pierwotną przyczynę jego niedoboru w jelicie i wskazać możliwe konsekwencje tego niedoboru u pacjenta. Należy pamiętać również, że rozwinięcie choroby, czy uciążliwych objawów jest poprzedzone najczęściej długim, bezobjawowym stanem zaburzeń mikrobioty jelitowej, która bezpośrednio przyczynia się do wielu zaburzeń (np.  SIBO).  

Kiedy w organizmie może wystąpić niedobór maślanu sodu? 

Maślan sodu należy stosować w sytuacjach, w których podejrzewamy jego niedobór. Istnieje wiele czynników, które mogą wpływać niekorzystnie na ilość  maślanu w jelicie grubym przyczyniając się do jego niedoboru. Do najważniejszych należą: 

  • Dysbioza jelitowa, czyli zubożenie rodzajowe mikroflory jelitowej, które może być połączone ze zmniejszeniem lub zwiększeniem ilości niektórych rodzajów bakterii. W przypadku zmniejszenia ilości bakterii butyrogennych endogenna produkcja maślanu sodu może być niewystarczająca - nawet w przypadku prawidłowej diety o odpowiedniej zawartości błonnika. Ponadto zaburzenie mikroflory jelitowej i zaburzenia jelitowe mogą skutkować nadmiernym stanem zapalnym w obrębie jelita, co wiąże się z większym zapotrzebowaniem na maślan sodu. 
  • Nieodpowiednia dieta, w tym uboga w błonnik. W przypadku braku odpowiedniej ilości błonnika w diecie bakterie symbiotyczne nie mają wystarczającej ilości substratu do produkcji kwasu masłowego. Sytuacja taka może wystąpić w sytuacji diety z ograniczeniem błonnika, która najczęściej stosowana jest w okresie zaostrzeń chorób takich jak nieswoiste stany zapalne jelit, IBS, choroba Leśniowskiego-Crohne’a, choroba uchyłkowa jelit, a także SIBO. Wszystkie dysfunkcje w pracy jelita przebiegające z koniecznością ograniczenia błonnika w diecie (także dieta LOW FODMAP) wymagają suplementacji maślanem. Dieta w zespole jelita nadwrażliwego jest dobrym przykładem, ponieważ pacjenci z IBS często źle tolerują przynajmniej wybrane rodzaje błonnika, zatem u tych pacjentów ryzyko niewystarczającej produkcji maślanu z jednoczesnym zwiększonym zapotrzebowaniem jest szczególnie wysokie. Dieta w okresie okołooperacyjnym często jest ograniczona w błonnik i również jest to wskazaniem do stosowania maślanu sodu. 

Co przyczynia się do zwiększonego zapotrzebowania na maślan sodu? 

Poza niewystarczającą produkcją maślanu możemy mieć do czynienia z sytuacją zwiększonego zapotrzebowanie na maślan sodu. Może to być powiązane z następującymi sytuacjami: 

  • przyjmowanie leków takich jak: antybiotyki, inhibitory pompy protonowej, leki przeciwdepresyjne, leki hormonalne i inne, 
  • zabiegi chirurgiczne w obrębie jelit, 
  • biegunki infekcyjne (w tym biegunki podróżnych) i nieinfekcyjne,  
  • zaostrzenie istniejącej choroby w obrębie jelita (np. choroba Leśniowskiego-Crohne’a, IBS), 
  • zabiegi w okolicy jamy brzusznej np. radioterapia, 
  • leczenie onkologiczne – chemioterapia, 
  • palenie papierosów, alkohol. 

Zwiększone zapotrzebowanie na maślan w sytuacjach stanów zapalnych, czy w trakcie leczenia onkologicznego lub w okresie okołooperacyjnym wiąże się z nasileniem procesów zapalnych i intensyfikacją endogennych procesów związanych z regeneracją jelit. Maślan sodu intensyfikuje proliferację zdrowych komórek i hamuje namnażanie nieprawidłowych komórek (poprzez regulację ekspresji genów, co jest znane jako paradoks maślanu). 

Kiedy i jak suplementować maślan sodu? Jakich efektów można się spodziewać i w jakim czasie?  

Wszystkie powyższe sytuacje, którym towarzyszy niedobór maślanu lub zwiększone zapotrzebowanie na ten składnik diety wymagają jego suplementacji, gdyż maślan obecny w żywności nie dociera do jelita grubego (jest szybko wchłaniany i metabolizowany w organizmie).  

Należy suplementować taką formę maślanu, która ma udowodnione działanie w obrębie jelita grubego, gdyż suplementy niezbadane, bez odpowiedniej formulacji nie będą dostarczały maślanu do miejsca, w którym jest wykorzystywany. Przykładem maślanu o udowodnionej skuteczności działania jest maślan sodu w postaci mikrootoczkowanej MSB® - formie, która została opatentowana w Polsce, w 2011 roku i posiada badania u pacjentów potwierdzające skuteczność preparatu. Składnik ten wykazywał korzystne oddziaływanie na kondycję jelit, jakość życia pacjentów w badaniach przeprowadzonych łącznie na ponad 3300 osobach cierpiących na dolegliwości jelitowe. W badaniach wykazano m.in. korzystny wpływ maślanu na dolegliwości związane z bólem brzucha, biegunką i zaparciami. Interwencja żywieniowa  dotyczyła dawek od 150 mg do 1,5 g maślanu sodu dziennie. [8-13] 

Wysokość stosowanych w badaniach dawek sugeruje duże bezpieczeństwo stosowania maślanu, a wachlarz korzyści z jego suplementacji, szeroko już opisany w literaturze wciąż podlega badaniom. Maślan, szczególnie mikrootoczkowany, występujący w postaci żywności specjalnego przeznaczenia medycznego Intesta® będzie bezpiecznym wyborem jako element wsparcia żywieniowego u osób z chorobami jelit. 

 

Artykuł powstał przy współpracy z firmą Biolek sp. z o.o.

 

Bibliografia:

  1. Banasiewicz T. et al.: Clinical aspects of sodium butyrate application in dietary treatment of bowel diseases. Przegląd Gastroenterologiczny 2010; 5 (6): 329–334  
  2. Borycka-Kiciak K. et al.: Butyric acid – a well-known molecule revisited. Przegląd Gastroenterologiczny 2017;12(2):83-89 
  3. Hodgkinson K. et al. Butyrate’s role in human health and the current progress towards its clinical application to treat gastrointestinal disease. Clin Nutr. 2023 Feb;42(2):61-75  
  4. Salvi PS. et al. Butyrate and the Intestinal Epithelium: Modulation of Proliferation and Inflammation in Homeostasis and Disease. Cells. 2021  
  5. Martin-Gallausiaux C. et al.: SCFA: mechanisms and functional importance in the gut. Proc Nutr Soc. 2021 Feb;80(1):37-49 
  6. Canani R. et al.: Potential beneficial effects of butyrate in intestinal and extraintestinal diseases. World J Gastroenterol. 2011 Mar 28;17(12):1519-28.     
  7. Siddiqui MT. et al.: The Immunomodulatory Functions of Butyrate. J Inflamm Res. 2021 Nov 18;14:6025-6041.    
  8. Krokowicz L. et al. Microencapsulated sodium butyrate administered to patients with diverticulosis decreases incidence of diverticulitis—a prospective randomized study. Two-centre, parallel, double blinded, randomized, placebo-controlled, per-protocol clinical: Int J Colorectal Dis Dec 2013 
  9. Tarnowski W. et al.: Wyniki leczenia zespołu jelita nadwrażliwego z zastosowaniem kwasu masłowego – raport wstępny. Gastroenterologia praktyczna, 1/2011  
  10. Banasiewicz T. et al.: Quality of life and clinical symptoms in patients with irritable bowel syndrome receiving complementary treatment with protected sodium butyrate. Gastroenterologia Praktyczna 5/2011.  
  11. Banasiewicz T. et al.: Microencapsulated sodium butyrate reduces the frequency of abdominal pain in patients with irritable bowel syndrome. Colorectal Disease 2012; The Association of Coloproctology of Great Britain and Ireland. 15, 204-209  
  12. Lewandowski K. et al.: Skuteczność maślanu sodu w postaci mikrootoczkowanej w łagodzeniu objawów u pacjentów z zespołem jelita nadwrażlliwego. Przegląd Gastroenterologiczny 2022;17(1):28-34. 
  13. Panufnik P. . et al.: The effects of sodium butyrate supplementation on the severity of abdominal symptoms and carbohydrate metabolism in patients with type 2 diabetes – preliminary data, 2023, October, UEG Journal, vol 11. Issue 8 
Jagoda Dudek

Jagoda Dudek

Biotechnolog, dietetyk

mgr. biotechnologii medycznej, dietetyk. Specjalizuje się w autoregulacji układu immunologicznego, pokarmowego i nerwowego za pomocą odpowiednio skomponowanego żywienia, prowadzi Pacjentów chorujących jednocześnie na wiele jednostek chorobowych. Komponuje nowe produkty będące żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego. Prowadzi szkolenia i wykłady specjalistyczne dla dietetyków. Zainteresowania medycyna integracyjna, psychosomatyka, joga i dietetyka medycyny chińskiej.